Wilco Leene

Archive for August, 2012|Monthly archive page

Filmkus 2

In film on August 27, 2012 at 7:41 pm

You must remember this, a kiss is still a kiss. De meest onvergetelijke, meeslepende en indrukwekkende filmkus van het witte doek. Een korte verhandeling over dit fenomeen, aan de hand van een persoonlijke keuze van de mooiste exemplaren aller tijden, in vijf afleveringen.

Filmkus 2: Jean-Paul Belmondo en Jean Seberg in A bout de Souffle, 1960.

De kus als stilzwijgend verbond tegen de rest van de wereld. Belmondo moet alle moeite doen om als rebelse vrijbuiter de jonge Seberg over te halen tot het grote avontuur. Hij is de vagebond zonder huis en haard, haar slaapkamer is zijn favoriete verblijfplaats.

Zelfs in deze kus-scène past regisseur Godard zijn fameuze ‘jumpcut’ stijl ongenadig toe; van de kus zien we alleen het einde, de lippen die secondenlang onbeweeglijk op elkaar blijven rusten, maar hun effect kennelijk niet hebben gemist. De rest van de scène speelt zich voornamelijk onder de lakens af.

Advertisements

Mysterie

In ruimtevaart on August 26, 2012 at 3:53 pm

Een nieuwe robot verkenner op Mars zal binnenkort mysteries gaan oplossen. Dat hoor ik de nieuwslezer in een bericht op de radio zonder blikken of blozen verkondigen. Welke mysteries, dat wordt er alleen niet bij verteld. Het raadsel van de tijd? De ontbrekende schakel in de quantum mechanica? De werking van de zwaartekracht? Het aantal dimensies in het heelal?

Helaas blijkt het alleen om de mysteries van Mars zelf te gaan, of er wel of niet water is geweest, of de kern vloeibaar is en dat soort geneuzel. Vreemd genoeg is het een beetje een teleurstelling.

Astronaut Neil Armstrong zal het in ieder geval niet meer meemaken, hij heeft het tijdelijke met het eeuwige verwisseld. Een trieste dag voor alle complotdenkers op aarde, en dat zijn er altijd meer dan je denkt. Zouden ze soms stiekem samenspannen? If you believed, they put a man on the moon.

De onverzettelijke boer uit Showroom van de NRCV die jarenlang leefde als een kluizenaar zonder radio en televisie deed dat in elk geval niet. ‘En dat geleufde gij?’ Gekkie henkie, zeker. Neem je moeder in de maling. Maak dat de kat wijs. Loop naar de maan met je malle praatjes!

Welk mysterie neemt Neil mee zijn graf in?

De maan heeft ons op aarde een beetje dichter bij elkaar gebracht. Al zou de maanlanding slechts een produkt van onze verbeelding zijn geweest, het heeft wel voor een ommekeer in ons denken gezorgd. Sindsdien zien we onze planeet als een kleine, blauwe breekbare stuiterbal in de oneindige grote zwarte lege ruimte, het begin van de milieubeweging op aarde en het ontstaan van het begrip duurzaamheid.

moon

Kijk, dit is de aarde, en we hebben er maar eentje van, laten we er in godsnaam zuinig op zijn. Een betere spin-off is nauwelijks denkbaar. Onze planeet werd weer gezien als Moeder Aarde. One giant leap indeed.

Onheilsprofeten spreken de laatste tijd niet alleen over ecologische voetafdrukken maar ook van ‘eenheden aarde’ die wij elk jaar opnieuw teveel verbruiken met z’n allen. En dat kan in dit tempo natuurlijk niet doorgaan. Soms ben je haast geneigd denken; en wanneer is de aarde dan op? En als het zover is, gaan we dan alsnog met z’n allen naar de maan, Neil achterna?

Voorlopig gaat er helemaal niemand naar de maan, of het moet misschien een verdwaalde Chinees zijn.

Filmkus

In film on August 25, 2012 at 10:26 am

Nu Vertigo van Hitchcock verrassend genoeg voor het eerst is verkozen tot beste film aller tijden in de prestieuze verkiezing van Sight & Sound, is het de hoogste tijd even stil te staan bij wat ik zelf nog net even iets belangrijker acht; de mooiste filmkus aller tijden.

‘You must remember this, a kiss is still a kiss’. De meest onvergetelijke, meeslepende en indrukwekkende filmkus van het witte doek. Een korte verhandeling over het fenomeen filmkus, aan de hand van een persoonlijke keuze van de mooiste exemplaren aller tijden, in vijf afleveringen.

Filmkus 1: Brigitte Bardot en Jean-Louis Trintignant in ‘Et Dieu Crea La Femme‘ van Roger Vadim, 1956

De kus als ultieme bewijs van de verovering. Bardot is als de jonge onrustige en onstuimige Juliette net in het huwelijksbootje gestapt met Trintignant, en dit is het eerste moment dat ze echt alleen samen zijn. Om haar maagdelijkheid te onderstrepen is Bardot slechts gehuld in witte lakens.

Het bijzondere aan deze kus is dat de klassieke rolverdeling wordt omgedraaid; hier is de vrouw de jager en niet de prooi, een unicum in die tijd. Saillant detail is dat Bardot tijdens de opnames van deze film haar ontdekker en echtgenoot Vadim voor haar tegenspeler in de steek liet.

Stem

In popmuziek on August 21, 2012 at 5:24 pm

Zijn stem is in de loop van de jaren zeker drie octaven gezakt, maar zijn boodschap heeft nog nauwelijks aan kracht ingeboet. Vandaag treedt de oude bard Leonard Cohen hier twee avonden op in de stad in het Olympisch Stadion.

cohen

Buurtbewoners krijgen een opvallende glanzende folder van de organisatie in de bus met tekst en uitleg. Er wordt vooraf gewaarschuwd voor mogelijke geluidsoverlast tijdens het concert. Eventueel is er de mogelijkheid aan de bel trekken als het de spuigaten uitloopt. Kan je daarmee ook het concert stilleggen? Krijgt Leonard dan via een oortje ingefluisterd dat ie het nog rustiger aan moet doen?

Geluidsoverlast is nu niet meteen het eerste waar je aan denkt bij een zo uitgesproken ingetogen artiest als Cohen. Sommige nummers zijn van zichzelf al zo zacht en breekbaar dat ze haast moeten worden gefluisterd om ze niet bij voorbaat te verkrachten.

De folder spreekt ronkend over ‘de oudste levende artiest’ die ‘geschiedenis schrijft met zijn komende wereldtournee’. Laat generatiegenoot Dylan het maar niet horen. Als Cohen al geschiedenis schrijft met zijn tournee, wat doet Dylan dan met zijn ‘never ending tour‘ die nu al jaren duurt? Het universum herschikken?

De reden achter de opleving van Cohen op zijn oude dag is minder heroïsch en eerder banaal; na een decennium stilte als zen boeddhist bleek zijn manager ongemerkt al zijn miljoenen er doorheen te hebben gejaagd.

Wel aardig is de omschrijving van Cohen als ‘songdichter’. Ik had eerlijk gezegd nog nooit van dit begrip gehoord, wel van ‘songwriter’ natuurlijk en ook van het Nederlandse tekstdichter. Het is wel een goede vondst. Cohen zit ergens tussen zanger en dichter in, hij ‘zingzegt’ zijn teksten, zijn songs zijn net zo goed ‘spoken words’ poëzie. Hij is de zingende dichter, de songdichter.

Hoeveel ik in mijn leven aan Leonard Cohen te danken heb, is moeilijk in te schatten. Zijn songs bieden troost aan gebroken harten, getormenteerde zielen en ‘beautiful losers’, nog altijd.

Eindeloos naar zijn teksten luisteren, wegdromen bij de betoverende foto van Marianne gekleed in slechts een handdoek achter op het album ‘Songs From A Room’. De verloren liefde waarvoor hij al die prachtige nummers heeft geschreven, zo beeldde ik me dan in. En hoe vaak heb ik mijn geliefde niet naar het einde van de liefde gedanst?

Echt gebeurd: Dylan die ooit Cohen aan actrice Elisabeth Taylor voorstelde met de legendarische woorden: ‘kom, laat me je voorstellen aan een echte dichter’.

Opstand

In berlijn on August 20, 2012 at 7:05 pm

In Berlijn lijkt een opstand uitgebroken van buurtbewoners tegen toeristen, nieuwkomers en gelukzoekers in de wijk Neukölln in Kreuzberg.

Ze zijn bang dat hun buurt onherkenbaar gaat veranderen, dat de huurprijzen onbetaalbaar worden en dat de wijk straks overspoeld wordt met toeristen. Deze arme en verpauperde wijk dreigt door ‘de grote stad’ opgeslokt te worden.

In mei van dit jaar was van dat onderhuidse ongenoegen op het eerste gezicht niet veel te merken. In de café’s zaten enkel buurtbewoners en ook op straat overheerste niet direct het gevoel aan de vooravond van een wederopstanding van de buurt te staan.

Maar schijn bedriegt. Er wordt openlijk ‘Touris Raus!’ op de muren gekalkt, toeristen belaagd en protestbijeenkomsten georganiseerd. In een ironisch bedoelde video steken de eigenaren van een drukbezocht nieuw café hilarisch de draak met dit sentiment.

Met een heel duur woord heet dit fascinerende fenomeen in grote steden ‘gentrification‘, de opwaardering van een buurt op sociaal, cultureel en economisch gebied. Van kansarme achterstandsbuurt tot hippe stadswijk. Zoals Chelsea in Londen en Brooklyn in New York. De Nederlandse stadsgeograaf Jos Gadet spreekt in zijn recente boek ‘Terug Naar De Stad’ van ‘revitalisering’, iets wat nu ook volop aan de gang is in De Baarsjes in Amsterdam.

In Berlijn gaat dit proces zo snel, dat het volgens de Süddeutsche Zeitung bijna op een kansspel begint te lijken; wat wordt de volgende ‘hippe’ buurt, wat is de volgende ‘place to be’? Tussen haakjes, Lichtenberg, of all places, volgens de krant.

Een sterk staaltje van ‘gentrification’ zag ik deze zomer in Budapest. De oude vervallen Joodse volkswijk in Pest is daar werkelijk ontploft. Tien jaar geleden moest je bijna een zaklantaarn van huis meenemen om er überhaupt de weg te kunnen vinden, zo donker, verlaten en unheimlich – maar daardoor ook spannend – was het.

Nu sjokken hele horden toeristen uit alle hoeken van Europa hier door de nauwe straatjes op naar het laatste vertier. De pas geopende café’s en restaurants spugen gretig toeristen in en uit. Taxi’s rijden af en aan. Overal worden de straten en huizen in razend tempo opgeknapt. Investeren loont weer.

Het is alsof de inwoners van deze wijk plots een goudmijn hebben ontdekt, er heerst een ware goudkoorts. Nog vijf jaar en deze wijk is het ‘nieuwe’ Prenzlauer Berg’ van Europa.

Zoek

In Uncategorized on August 15, 2012 at 5:56 pm

Waar is de zanger? De zanger is zoek! De frontman van de Engelse band Killing Joke is sinds een paar weken van het ene op het andere moment spoorloos verdwenen. Mysterieuze verdwijningen, het is een opmerkelijk verschijnsel in de popmuziek.

Er zijn natuurlijk artiesten die bewust de grote verdwijntruc toepassen, zoals bijvoorbeeld Sly Stone en onlangs nog D’Angelo. Op de vlucht voor schuldeisers of andere rancuneuze moordlustigen, helemaal de weg kwijt door overmatig drugs gebruik, in een diepe poel van ellende gezonken. Vaak komen ze na jaren plots weer boven drijven. Iemand al iets vernomen van de zanger van de Manic Street Preachers?

Pages: 1 2

Blond

In film on August 13, 2012 at 7:31 pm

Mijn vader was gek op Doris Day. Hij sloeg geen film met haar over. In zijn jeugd in de naoorlogse jaren 50 ging hij zo vaak als hij maar kon speciaal voor haar naar een van de vele bioscopen die Amsterdam toen rijk was. Zijn hele leven heeft hij met een foto van Doris Day in zijn portemonnee rondgelopen. Hij was even trouw aan zijn grote filmliefde als aan mijn moeder.

Hollywood heeft ons lange tijd gebombardeert met blonde actrices, van ‘the girl next door’ Doris Day tot seksbom Marilyn Monroe. Het domme blondje als onverwoestbaar archetype. In bijna alle artikelen naar aanleiding van de 50e sterfdag van Marilyn Monroe is het meest herkauwde recept van het succes van Marilyn als sekssymbool dat van ‘het meisje dat gered moet worden’.

Pages: 1 2

Schemerstad

In Uncategorized on August 11, 2012 at 12:32 pm

Budapest is een schemerstad.

De belangrijkste zaken in het leven lijken zich hier in het verborgene, in het diepste geheim af te spelen. Het is een stad van zachte fluisterstemmen en steelse blikken. Jonge stelletjes die in half donkere portieken veelbetekenende gebaren uitwisselen. De schaduw die over hun gezichten valt, als een scène uit een film noir.

Zou dat de reden kunnen zijn dat er zoveel belangrijke en invloedrijke fotografen als Kertész, Brassaï, Moholy-Nagy en Capa vandaan komen?

Pages: 1 2

Held

In film on August 9, 2012 at 6:32 pm

Wat is een held? ‘Een held is iemand die straffeloos onvoorzichtig is geweest’, in de definitie van W.F.Hermans. Daaruit spreekt een zekere mate van onverschrokkenheid, zo niet roekeloosheid.

Een held is in elk geval iemand die geen platgetreden paden bewandelt. Iemand die zich de wet niet laat voorschrijven in het leven, maar doet wat ie moet doen, ongeacht wat de mensen ervan denken. Type Jan Cremer, Ramses Shaffy of Rutger Hauer.

Vrijgevochten geesten. Sterke persoonlijkheden die alles zichzelf lijken te hebben aangeleerd. Autodidacten. En omdat ze stug volhouden, zichzelf en hun idealen niet verloochenen, onstaat er vanzelf diepte en reliëf. Het amateurisme dat hun werk in het begin vaak kenmerkt gaat achteraf door voor het grootst denkbare naturel.

Er is een prachtig fragment van de jonge Rutger Hauer voor ie beroemd werd uit de documentaire ‘Blond, Blue Eyes’ van Simone de Vries uit 2006. Hij scheurt op een brommer door het bos met zijn vriendin als een pasverworven trofee achterop. Een mengeling van bravoure, speels gemak en een beetje bluf. Zolang je mij vertrouwt, kan je niks gebeuren.

Het is Turks Fruit avant la lettre. De Rutger uit dit fragment lijkt als twee druppels water op de Rutger die niet veel later in de film opduikt. Zoals hij zijn meisje achterop de brommer rondrijdt, zo zwiert hij met zijn bruid achterop de fiets door de stad. Het lijkt wel een echo in de tijd, de film als echo van de werkelijkheid.

Betekent dit nu dat Rutger in deze film slechts zichzelf is, of speelt, en juist daarom zo jong en onbevangen, zo authentiek overkomt? Of is het zo dat de Rutger van die tijd simpelweg altijd en overal zichzelf is, of er nu een camera op hem staat gericht of niet?

In dezelfde docu doet zijn vrouw Ineke de bekentenis niet alleen op Rutger te zijn gevallen vanwege zijn uiterlijke charme maar ook door zijn innerlijke gevoelige kant, zoals die vooral tot uiting komt in het voordragen van de mooiste poëzie. Hij deed dit niet slechts om de vrouwen in te palmen, hij houdt nog steeds van poëzie, en schrijft af en toe zelf gedichten.

Een held is iemand die zichzelf nooit zal verloochenen.

Noorderzon

In Uncategorized on August 8, 2012 at 5:38 pm

Er zijn stemmen die voor altijd in het geheugen staan gegrift.

De stem van Ischa natuurlijk, maar ook die van Henk Hofland. Altijd onderbroken door een sigaret, als noodzakelijk hulpmiddel om de gedachten verder aan te scherpen. Zo luister ik tot diep in de nacht met dubbel genoegen naar het marathon gesprek van beide heren, uit 1986.

Door een wonderlijk toeval zie ik nog geen dag later Hofland zelf hier in de stad de kruising Hobbemakade met de Ceintuurbaan oversteken. Ik twijfel even maar kan niet nalaten hem even aan te spreken. Bij het horen van de naam Ischa lichten zijn pretoogjes meteen op.

‘Ja, wat een aardige jongen was dat’, mijmert Hofland hardop over Ischa. ‘De laatste keer dat ik hem zag, was hier, op dit kruispunt. Drie dagen later was ie er niet meer’. De verontwaardiging in zijn stem. ‘Weg, zomaar!’

We hebben het over zijn moeder die zo mooi kon vertellen, over Ischa dus en over New York waar ie niet meer woont, weggevlucht voor de anti-rook terreur van de gezondheidsmaffia. Als ik hem zeg dat burgemeester Bloomberg nu zelfs denkt over een verbod op roken binnenshuis, schudt hij zijn hoofd in ongeloof. ‘Zijn ze daar nu helemaal gek geworden?’.

Hij dist een aardige anekdote op uit zijn tijd in New York, hoe hij halverwege jaren 80 min of meer noodgedwongen in het roemruchte Chelsea Hotel belandt; hij woont in een ander huis maar de huur wordt van het ene op het andere moment verdubbeld. Verbolgen schakelt hij een advocaat in, die hem na lang wikken en wegen adviseert: je kunt het beste met de noorderzon vertrekken…!

‘En dat heb ik toen maar gedaan, ik ben toen met de noorderzon vertrokken’,  zegt hij met een grijns, waarschijnlijk ook omdat het zo’n treffend mooie loepzuivere Hollandse uitdrukking is. Met de noorderzon vertrekken… Ja, wie wil dat nou niet, zo af en toe?

Hij heeft al minstens drie keer met zijn sigaret en aansteker de beweging naar de mond gemaakt zonder hem echt aan te steken, maar besluit nu door te lopen en dat wel te gaan doen. De sigaret van Hofland kan niet langer wachten.

En dan heb ik hem nog niet eens verteld dat ie vroeger op mijn studentenkamer lange tijd als een soort aansporing boven mijn bed hing, zodat ik elke ochtend opnieuw kon denken; Hofland is zijn stukje al aan het tikken, nu ik nog.

Als ik even later achterom kijk, is hij alweer met de noorderzon vertrokken.

%d bloggers like this: